RANDFRIES Nestgeur 26

RANDFRIES

Mijn moeder is een Friezin uit de omstreken van Harlingen, haar voorouders stammen uit het Duitse Ost-Friesland. Mijn vader was een Fries, met rondom Dokkum een stamboom van eeuwen. Hij schreef essays in de taal en bezong steeds vaker zijn roots in het Verloren Land. Soms proefde je schuldgevoel over zijn exodus naar het Westen. Op zijn oude dag hielp hij in Gaasterland koeien bevallen, hij schreef me daarover een sentimentele brief. Vanuit ver Amerika verweet ik hem boerenmystiek.

Ben ik wel een echte Fries? In de oorlog – zo ging het verhaal – plukten de Duitsers een broer van mijn moeder van de straat. Beide ooms oogden als verdwaalde Portugese Joden, met fraai gesneden, lange koppen, vol donker krullend haar dat verder niemand in de familie had. Met het waarmerk van Friesheid in de hand moest Pake de Polizei van zijn Arische afstamming overtuigen. Mijn puriteinse Ama kun je deze zichtbare bloedschande niet aanwrijven. Vast deelde een zuidelijke soldaat in de Tachtigjarige Oorlog het warme bed met een verre grootmoeder.

Uit deze ouders in Leeuwarden geboren lijk ik toch raszuiver. Mijn doen en laten vindt iedereen die me kent echter on-Fries. Een randfries ben ik, misschien wel een landverrader.

Even boven Groningen bewonen twee oude bekenden een nieuwe ‘oude’ boerderij. Na een weekend daar gaat mijn terugtocht via Friesland – dat Baskenland van het Noorden, zoals ik het aan buitenlandse gasten uitleg. Verstrikt raak ik in een web van smalle, krommende weggetjes, het eindeloos vlakke land begint te drukken. Zelden kun je hier boven de dertig, op de provinciale wegen mag je niet harder dan tachtig. Het geeft de chauffeur de gelegenheid om over al die uitgestrektheid te mediteren.

Frieslands Groene Woestijn
Frieslands Groene Woestijn

Zoveel is zeker, ik ben het vleesgeworden argument tegen elke ideologie die zich baseert op Blut und Boden. Zou die onzin kloppen, dan had ik blindelings, als een goed gerichte postduif met etnisch ijzer tussen de ogen, mijn weg vanuit Groningen naar het Dokkum van de voorvaderen moeten kunnen vinden. Nu vraag ik keer op keer de weg en heb moeite met het malle taaltje.

Al die verlaten dorpen en dorpjes ontregelen je kijk op dingen. Zo’n zondagmorgen kun je overal risicoloos een kanon afschieten, welhaast iedereen lijkt geroepen tot de Here. Bij het passeren van een brug lees ik op een bord van de weeromstuit:

BIJBEL SIGNAAL

Verderop besef ik dat er ‘Bij Belsignaal’ zal hebben gestaan.

In Dokkum is het eender, geen kip te bekennen. Even buiten het stoere bolwerk blijkt er van Pake’s eerste garage niets over. Ook hier roept het bloed niet, de in dit stadje resterende neven laat ik voor wat ze zijn. Er staan veel godshuizen, maar geen café is open. Bitterballen nuttig ik dus in de lobby van het lokale hotel.

Dan ga ik nog maar eens op zoek naar zo’n heidense drankgelegenheid. Op de kale markt loop ik als een mirakel twee katholieke zuiderlingen tegen het lijf die, net als ik, tevergeefs op zoek zijn naar hetzelfde. ‘Zal wel liggen aan dat geloof hier’, zegt de man ongevraagd.

Dan schiet me een aangetrouwd familielid te binnen. Hij verruilde zijn lagere functie bij een Maastrichtse inrichting voor die van directeur in een Fries gesticht. Al na een jaar zei hij tegen mijn schoonzus: ‘En ik die dacht te weten wat het is om gek te zijn. Pas in Friesland begreep ik het. Gereformeerde gekken, die zijn pas echt geschift!’

Tijdens de bitterballen las ik in het Friesch Dagblad een artikel over ‘groeiend antisemitisme in Buitenpost, Leeuwarden en Sneek’. Mijn verzetsvader draait zich om in zijn urn. Hij hield me altijd voor dat zoiets in het Vaderland niet bestond. Wij weten nu beter – eigen volk eerst en op de auto een schildje met FRL. Ter compensatie van dit bericht herdenkt dezelfde krant de karmeliet Titus Brandsma die in 1942 in Dachau door de Duitsers werd vermoord.

Friezen – een volkje van extremen. Ooit kordaat in hun welgemikt verzet tegen de Moffen. Maar tegenwoordig zie je hier van die akelig bleke jongens in bomberjacks, vooral ook veel zwaarmoedige types. Wellicht is dit te wijten aan die kale, groene woestijn. Het doet iets met je hoofd.

Lege_weg_14_Dokkum[1]

EEN IS UW MEESTER EN GIJ ZIJT ALLEN BROEDERS

Na lezing van deze stichtelijke woorden, in grote gulden letters aangebracht op de kerk van de Verenigde Christelijke Gemeente, ontvlucht ik mijn vaderland en rijd, gedoogd door onze regering, met 131 kilometer per uur over de Afsluitdijk terug naar de bewoonde wereld.

Zelfs het vlakke IJsselmeer verveelt niet.

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats. He would not ind being a cat.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s