KAT OF SLANG

HET KWAAD

Het boek Genesis leert ons dat de slang niet koosjer is – gevaarlijk beest, Boodschapper van het Kwaad, Aanstichter van de Zonde. Volgens dit Woord van God is het vooral de vrouw die er wel oren naar heeft – tenslotte is zij het die de man verleidt. Een verwerpelijk staaltje misogynie, zo zal de rechtgeaarde feministe zeggen. En gelijk heeft ze.

In het schitterende boek van Robert Menasse, met de al even schitterende titel Die Vertreibung aus der Hölle, beschrijft hij aan het begin aan autodafe in, als ik het wel heb, Madrid.

Die Spaanse katholieken lustten er pap van. Niet alleen werden daar onschuldigen geroosterd – heksen, joden, you name it – ook de kat was er niet veilig. Menasse beschrijft hoe een arme poes openbaar wordt gekruisigd en verbrand.

In een ander boek, waarvan me de titel helaas even is ontschoten, beantwoordt een historicus de geniale vraag: Waarom breekt de pest precies op dat moment in de Middeleeuwen uit? Hij stuit op een correlatie tussen die uitbraak en de door de kerk verkondigde samenhang tussen kat en duivel. De kat werd opeens een verwerpelijk beest, overal in Europa vielen ze bij bosjes. De ratten, die de vlooien met de pestbacil bij zich droegen – al veel langer geleden helemaal hierheen getransporteerd vanuit India – drongen de steden binnen. Hun ‘natuurlijke’ vijand was daarin verdwenen!

Zo heeft in die dagen de kat als verpersoonlijking van Het Kwaad ’t van de slang gewonnen. Een kat is ook ten slotte meer een persoon dan een slang – met koudbloedigen heb ik echt helemaal niks.

Rembrandt, ets 1654 Marie met kind, kat en slang
Rembrandt, ets 1654
Marie met kind, kat en slang

Rembrandt heeft de kat weer opgewaardeerd, die is in ere hersteld. De slang doet ook mee, maar is toch niet indrukwekkend. Des schilders ironie spreekt uit zijn zelfportretten, dus waarom niet. Zie het beest eens heerlijk liggen – hoor hem spinnen, terwijl mama haar kindeke lekker knuffelt.

Ook de leeuwen op Rembrandts etsen met een woestijnthema zijn schatten – bekijk eens zijn Hiëronymussen. Rembrandt was een felijn, geen vilein man.

Wel lijkt hij, zij het understated, de in zijn tijd gangbare voorstelling van Maria te hebben overgenomen, die – just in time zou de Japanse manager zeggen – met haar voet de slang vertrapt. Ook op de ets van Rembrandt is, voor wie goed kijkt, onder de rand van haar kleed die voet nog zichtbaar.

De allermooiste versie hiervan is voor mij die van Caravaggio, hij nam hiervoor een doek van Figino uit 1590 als uitgangspunt.

Caravaggio, Madonna met kind en slang, 1605/6
Caravaggio, Madonna met kind en slang, 1605/6

Kijk eens naar dat lieve gezicht van Maria – wat een tederheid, wat een zorg! Het joch is ook lekker uit de kluiten gewassen, niet zo’n weeïg typje dat ons zo vaak werd voorgeschoteld. De voet-op-voet voorstelling is magistraal, niet eens gesproken van Caravaggio’s kleurenpracht.

Maar een kat ontbreekt bij hem. Aan Rembrandt, om iets later in de geschiedenis dit voor de mensheid onmisbare dier weer op de voorgrond te plaatsen.

BEKIJK OOK MIJN DAGBLOG –sierksma.wordpress.com
Sierksma

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats. He would not ind being a cat.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s