STELLARIUM Nestgeur 16

De Groninger nestgeur ruikt anders dan het latere aroma van Leiden. De eerste zeven jaar, daarginds in het Noorden, geuren intenser. Mijn ouders ontvingen er vaak rare snuiters – schrijvers en kunstenaars, op zijn tijd zelfs een filosoof.

Die nacht werd het kleine jongetje wakker en dwaalde door de donkere woning naar de huiskamer. Alles stond op zijn kop, of op plekken waar dingen niet thuishoren. Alles, inclusief de vader en de filosoof die samen over het vloerkleed kropen. Mijn moeder was er niet bij. Een surreële collage van levende wezens en dode dingen die de jongen als beklemmend ervoer. Later inspireerde de herinnering juist.

Eenmaal in Leiden was het huis geen thuis meer. Tien jaar lang namen we er een aanloop naar de krach. Eerst leerde Oom Jan ons samen schaken. Pas op mijn zeventiende won ik een partij, achteraf bezien wellicht ook de eerste serieuze casus belli.

Het ouderlijk huis in Leiden was naar sekse, beroep en leeftijd in compartimenten verdeeld. Elk van ons had een zone – mijn jongere zus haar kamertje, mijn vader zijn studeerkamer, mijn moeder de keuken en de huiskamer. Mijn eigen vertrek diende voor studeren en slapen. Het grootste deel van de dag trok elk zich terug in de eigen nis.

Het Leidse huis heeft een vreemde schikking. Volledig op de begane grond liggen de vertrekken rondom een U-vormige gang geschikt, in de holte waarvan zich de trappenhuizen van twee bovenwoningen bevonden. Daaronder zat aan de ene kant ingeklemd een voor lange mensen te kleine en te lage wc, aan de andere kant een kelderkast.

Wanneer er bij ons bij de rechtse van drie huisdeuren werd aangebeld, keek de beller verstoord naar mijn moeder die in het linker erkerraam van onze voorkamer verscheen om te kijken wie er was. Waar bemoeit dat nieuwsgierige mens zich toch mee!

In de voor een stadshuis door deze opzet groot uitgevallen tuin kwamen de elementaire gezinsdeeltjes vaak samen. Was het mooi weer, dan zaten mijn ouders en ik daar, elk opgesloten in de eigen bezigheid. Mijn zus kan ik me in deze situatie niet herinneren, zoals ik ook pas veel later besefte hoe onrechtvaardig groot mijn kamer was in vergelijking met de hare. Die grensde ook nog eens aan de slaapkamer van onze ouders.

Werd het kouder, dan dronken we elke dag na school thee in de huiskamer. Net als tijdens het avondeten had ik het gevoel dat mijn vader er tegelijk wel en niet was. Ook mijn moeder was een afstandelijke vrouw.

Onze intenser wordende guerrilla had hiermee te maken. In deze atmosfeer werd het zusje nog meer de non-entiteit die ze door de vijf jaar leeftijdsverschil al was. De onnozele gymnasiast probeerde met zijn vader te debatteren. Een voor mij leerzame, voor moeder en zus irritante confrontatie waarmee ik de man alsnog dwong om er af en toe te zijn. De ongenaakbare eenheid van een kern en een elektron die elkaar zonder raakpunt bleven omcirkelen maakte van ons tweeën een minibom.

Nog zie ik hem achter in de tuin onder een zonnescherm op het plat zitten, steeds met een zonnebril op, achteroverleunend in de linnen ligstoel, met aan beide zijden een tafeltje – op het ene eerst dranken, later drank tout court, op het andere boeken, pennen, papier en pakjes sigaretten. De tuin was onze plaats van samenkomst, tot een ontmoeting kwam het er nooit. Hij was geabsorbeerd in zijn studie, ik deed mijn huiswerk, mijn moeder las, we spraken zelden. Die tuin bevrijdde me van het huis.

Elke film, elk boek waarin een chique Engelse familie figureert fascineert me. Unheimisch voel ik me daarin thuis – Brideshead Revisited, Howard’s End. Elke bewoner van zo’n House kan wel of niet thuis zijn, kan voor het eten wel of niet naar beneden komen, niemand weet het van tevoren. Een stamboom en de plaats in de opvolgingsreeks van elk familielid houden hen bijeen.

Elk onderdeel van zo’n cluster representeert the Family – niet alleen tegenover buitenstaanders, maar ook onderling. Formalisme en ceremonie overheersen, dus ontbreekt genegenheid. Men verhaalt er van eigen wel en wee en wordt door de luisteraars aandachtig genegeerd. Als planeten cirkelen ze om elkaar heen, elk in de eigen eenzame baan.

Orangerie van Elswout
De Orangerie van Elswout

Zo ook zwemt het House in zijn eindeloze tuin. Nog steeds voel ik me prettig in deze parken met hun grote bomen en lange lanen. Thuis buitenshuis – in het Bloemendaler Elswout of ergens in zoet Frankrijk.

Lange reizen door Europa maakte ik, op zoek naar dit soort hoven. Om er in al hun onwerkelijkheid te mogen verdwijnen.

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats. He would not ind being a cat.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s