ZWAGERMAN KIJKT NIET

Mijn lezer weet het – met Zwagerman als kunstcriticus heb ik weinig op. Je zou dit een vooroordeel kunnen noemen, ware het niet dat de auteur steeds weer bewijzen levert voor mijn gelijk. Ik neem er weer eentje uit de lange reeks getiteld Zwagerman kijkt, dit maal de twee pagina’s brede tekst in de Volkskrant van 20.1.15.

Het stuk gaat over een foto van Jeff Wall, genaamd The Destroyed Room. Wellicht niet Zwagerman zelf, maar een lay-out man van de krant presteert het om van deze foto een minuscule reproductie te tonen, terwijl van het doek met de geile dames erop – Delacroix’ meesterwerk Dood van Sardanapalus – een zeg maar levensgrote versie in beeld komt.

DSCF1741

Het vervelende aan Zwagerman is dat hij in het ongewisse laat of een door hem gemaakte vergelijking zelfverzonnen is of komt van een ander. “Jeff Wall baseerde de compositie van The Destroyed Room op het schilderij De Dood van Sardanapalus [1827].” Het ‘concept’ blijkt van de fotograaf zelf afkomstig.

images (2)

Jeff Wall, The Destroyed Room

Dus gaat het vanaf dit moment in Zwagermans stuk om een geforceerde projectie van Walls eigen idee op de beelden die de lezer van de Volkskrant krijgt voorgeschoteld.

images (4)

Sardanapalus

Mij blijft het een volstrekt raadsel wat de twee werken met elkaar hebben te maken. Niet alleen vraagt het om een immense fantasie om in de ‘compositie’ van de afgebeelde kamer ook maar enige gelijkenis aan te treffen met die van het schilderij – kleuren kloppen niet, de verdeling van lichte en donkere vlakken is verschillend, de foto toont een opening in de ruimte, die van Delacroix is volledig gesloten et cetera et cetera. Er is wellicht sprake van een overeenkomende diagonaal – big deal!

Vervelender voor in een in kunst geïnteresseerde is het volledig ontbreken van enige thematische overeenkomst. Of het zou moeten zijn die uiterst abstracte notie van ‘vernieling en vernietiging’. Maar dan kun je ook een foto van de burgeroorlog in de Oekraïne erbij halen, of eentje van een stel opgeschoten hooligans die in Rome een Bernini fontein vernielen.

Zwagerman hoort bij die smalle ‘filosofen’ voor wie ‘alles met alles te maken heeft’ – voor wie de dichterlijke associatie van een vlinder die in het Amazonegebied de vleugels uitslaat met een gierende storm langs de Hollandse kust ook werkelijkheid betreft. Maar alles heeft niet met alles te maken – behalve in een wollig denkraam.

Op basis van deze nonsensgedachte komt, op aangeven van Jeff Wall zelf, Zwagerman to de volgende uitspraak: “The Destroyed Room vervormt Delacroix’ bloederige schilderij tot een naar binnen gekeerd horrortafereel.” Hoe verzint de man ‘t!

Er is geen spat bloed te bekennen op het doek van de grote schilder – die kijkt wel uit om zijn schitterende modellen niet in alle vleselijke pracht tentoon te stellen en ze niet te besmeuren, modellen waarvan hij in zijn Journal aangaf er regelmatig mee te ‘sleutelen’ (waarvoor hij, nogal preuts, het Italiaanse woord gebruikte…). Overmeestering, dreiging – allemaal waar. Maar zeker nog niet bloederig, en vooral Rubenesk prachtig.

images (3)

Detail van Sardanapalus

Ook vraagt het van de kijker de notie van een ‘conceptueel kunstwerk’ om in de wat onnozele foto van Wall een ‘naar binnen gekeerd horrortafereel’ te zien. Zwagerman ziet nog veel meer. “Wat is hier gebeurd? Heeft hier een echtelijke ruzie gewoed, of heeft een eenzame en verdoolde ziel het eigen interieur aan gort geslagen. Ik vermoed het laatste… Ik stel me voor dat de bewoonster de kamer woedend en wanhopig heeft achter te laten, om er nooit meer terug te keren.”

Hemeltje lief – het moet welhaast een kenau geweest zijn, om zoiets aan te richten, zeg maar: zo’n compositie van rotzooi. Je snapt nu ook waarom ik niet door de boeken van Zwagerman weet te komen. Het gaat hier niet om creatieve fantasie – het is een explosie van puberale verlangens, wellicht gevoed door eigen leed. Doet me soms denken aan Grunbergs lelijk geschreven romans. Beide auteurs lijken de Volkskrant intussen in hun zak te hebben.

Het artikel kabbelt vrolijk verder met wat verwijzingen naar werk van Hopper en Hammershøi. Je ziet de arme Zwagerman zijn beschikbare catalogi uit de boekenkast halen en her en der openen, om precies zoveel woorden bij elkaar te vegen dat er weer wat bij de krant verdiend kan worden. Een gedichtje van Gerrit Kouwenaar uit een bundel geplukt – en klaar is Joost.

DSCF1743

Beteuterde Zwagerman

Aan het slot van het stuk suggereert Zwagermans eigen, licht beteuterde fotoportret dat‘ie er zelf ook nooit in geloofde. Een hedendaagse, zelfbenoemde hogepriester van de postmoderne religie van De Kunst – een logomagicus. Wat korreltjes Rothko, wankelend op de rand van decoratie en diepe betekenis, een snufje Mondriaan en een flinke geut ‘concept’. Zijn volgende preek staat alweer bijna op papier.

BEKIJK OOK MIJN DAGBLOG –sierksma.wordpress.com
Sierksma, Haarlem 3.2.2015

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s