TOUT Á COUP Messcherp 3

“They don’t feel nothing. Drop, snap, and that’s it.”
“Are you sure? I was standing right close. I could hear him gasping for breath.”
“Uh-huh, but he don’t feel nothing. Wouldn’t be humane if he did.”

Truman Capote, In Cold Blood

_________________________________

Werd in de feodaliteit elke executie per zwaard of met de bijl uitgevoerd, daar betrad met de uitvinding van de guillotine sinds de Franse Revolutie de burger niet alleen het schavot, maar ook de Bühne der Geschiedenis.

De guillotine, een vrouw. Geschreven met een hoofdletter – Madame Guillotine werd ze genoemd. Het zou gaan om een humane techniek die behulpzaam is bij het in hoog tempo slachten van reeksen mensen. Een Taylorisme van de dood.

download (1)

Het prepareren van een lijk

Tegen de tijd dat Koning Louis XVI eind 18e eeuw zijn kop verloor – daarvoor al werd hij geroyeerd uit zijn Koninklijke rang en gedegradeerd tot citoyen Capet – gingen veel edellieden hem al voor. Tout à coup zo gezegd, door een politiek besluit. Evenzo snel was Louis burger af, het moment waarop de guillotine zijn hoofd afknipte. Een tijdgenoot formuleerde het treffend: ‘Met de snelheid van een knipoog’.

Ook al op de vlucht verloor hij zijn koningschap. Paine, in de film Nuit de Varennes, in de fraaie zinsnede van Scola kortom: “Een koning op de vlucht wordt met elke minuut minder koning.” Eerst dus in minuten, toen dat flitsende, bloederige einde.

Zo gaat dat in revoluties. Op 21 januari 1793 rolde om kwart over tien des ochtends Louis zijn hoofd in de houtwol.

xyimages

Ostensio

De beul toonde het ooit vorstelijke hoofd aan een bloedgeil volk – de Ostensio. Een vreemde hand vat de mislukte Von Münchhausen bij de krullen. Op deze getekende weergave van de gebeurtenis druppelt ‘t onhandig getekende ‘onzuivere bloed’ op de woorden onder de prent, die er deze uitleg aan geven.

Capets dood werd in elk geval nog groots gevierd. Het leven is mateloos, de dood bemeten en benepen. Bij het levenseinde slaat meestal een vreugdeloze economie toe, het humane wordt in kilo’s en centimeters bemeten.

Een kist is een kostbare vertoning. Met slechts zoveel vierkante meter per graf is het delven ervan moeizaam, tijdrovend en ook al kostbaar. Het aantal kogels per executie loopt in de papieren, het moet allemaal snel en efficiënt gebeuren – een vuurpeloton is vereist.

Het leven is onschatbaar, de dood valt goed te peilen. Ook dood door ophanging werd geëconomiseerd. Voorafgaande aan de executie spiekt in landen met een doodstraf door de strop de beul even in de cel. Hij loert door een speciaal ontworpen, maar voor de ter dood veroordeelde verborgen gaatje naar zijn slachtoffer. Dan schat hij diens gewicht en de sterkte van de nek.

Hij heeft hiervoor gestudeerd en berekent het gewicht van de zak die straks aan de benen van de veroordeelde zal hangen. De massa van man en zak tezamen zorgt, na het openen van het luik onder de veroordeelde, voor het adequaat breken van de nek. Aan pijnlijk gespartel hebben officiële toeschouwers een broertje dood.

Angelen en Saksen noemen dit the drop. Een wetenschappelijke, want berekende definitie van een dood in de maak.

0116table

De Tabel

Aan elk leven komt een einde – soms duur dit lang, dan weer kort. Behalve de dood door de valbijl van de guillotine wil ook de Arabische executie per zwaard de grens tussen leven en dood messcherp maken.

Is het bij een terechtstelling door guillotine of strop een afstandelijke aangelegenheid – tussen veroordeelde en beul is geen menselijk contact nodig – de executie per zwaard is juist van een subtiele, interactieve kwaliteit.

De beul moet met zijn blikkerend zwaard de veroordeelde weten te fascineren, zodanig dat deze op het kritieke moment hoofd en nek even om hoog brengt. Op dat nauwkeurig geënsceneerde moment komt de nekslag van het zwaard harder en preciezer aan. In het land van Duizend en één nacht speelt men met de dood nog een spelletje.

DSCF1738

Deze verpletterende foto toont de kijker het vrijwel exacte moment van zo’n onthoofding – in elk geval het ogenblik dat het meest intrigeert. Roland Barthes zou de barbaarse band tussen macht, wreedheid en onthoofding het studium van de afbeelding noemen – datgene ‘waarover het plaatje gaat’. Een Engelsman houdt het wellicht op rubbing it in!

Het punctum van deze prent heeft met dit ‘thema’ niets uit te staan. Dat is de pointe van een foto, die bestaat uit al wat onder dan wel boven de algemene mededeelzaamheid ervan steekt – de betekenis die steeds de mijne is, een persoonlijke zin die ik eraan verleen.

Voor mij schuilt dit punctum – dat wat me de adem beneemt en de blik bijkans doet afwenden – in die twee, tegendraadse sproeiers bloed. Twee fascinerende, zij het tevergeefse getuigen van de altijd weer verrassende veerkracht van het leven. De vergeelde zwart-wit opname maakt de voorstelling slechts extra macaber.

Als een pulserend ontmoeten van man en vrouw. De ene stortvloed welhaast een poging tot vliegen, de tweede een vlucht na voren – een weigering om gehoor te geven aan de wetten van de zwaartekracht. Om daar ten slotte toch voor te buigen.

BEKIJK OOK MIJN DAGBLOG –sierksma.wordpress.com

Sierksma Haarlem Januari 2015

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s