INGENIEURS VAN DE ZIEL

INGENIEURS VAN DE ZIEL

In de Stalinperiode noemde iemand hen ‘de ingenieurs van de ziel’. Misschien Stalin zelf wel, de man prutste vaak aan taal. Het betrof een metafoor met een praktisch oogmerk: Hoe kun je, net als een automonteur, de Maatschappij-Machine repareren of zelfs hele prachtsteden bouwen waarvan de omgeving mensen ‘heelt’?

Toen al voelden beta-ingeneurs zich tot die sociale taak geroepen. Ter linker en ter rechter zijde. Mussert is een voorbeeld, maar uit onderzoek bleek dat ook in Duitsland en de Sovjet Unie ‘echte’ ingenieurs vaak iets in dit sociale knutselen zagen – het maatschappelijk boetseren, zonder al te veel democratische en dus afleidende discussies en inspraak.

Een beetje socioloog weet echter, dat er geen heveltjes en knopjes aan ‘de samenleving’ zitten. Een maatschappij is een zo complex systeem, dat je al blij mag zijn wanneer er, op enige afstand, wat inzicht in ontstaat. Dit inzicht leert dat ‘social engineering’, zoals het Amerikaanse pragmatisme het ging noemen, is uitgesloten.

In Nederland groeiden twee politieke extremen van deze sociale ingenieursideologie tot grote electorale hoogten: ons aller Wilders, waarop nu ook veel ‘hoogopgeleiden’ gaan stemmen – en Pechtold.

De laatste is een loot van de juristische D66-stam – zeg maar de Van Mierlo’s. Ze geloven, nog steeds, dat je met enkele staatspolitieke ‘technieken’ de hele samenleving kunt ‘verbeteren’. Directe verkiezingen en referenda brengen ‘de burger’ en ‘de politiek’ vast en zeker weer samen. Wat precies ‘de burger’ en ‘de politiek’ en ‘de kloof’ daartussen zijn, geen idee…

Wilders kiest veeleer voor logomagie, een ‘sociale techniek’ die veronderstelt, dat je iets vaak en hard moet roepen – het wordt vanzelf een sociaal ‘feit’. Files en moslims de wereld uit – en wel nu en te beginnen in Nederland!

Boeiend is, hoe in beide gevallen – Schnabel van het SCP gelezen – ‘hoogopgeleiden’ tot hun kiezers behoren. Maar wat heet ‘hoogopgeleid’? De Hbo-opleiding was altijd al, en de Universitaire opleiding is intussen verworden tot pure beroepsvoorbereiding – onderwijs in ‘kundes’ en in allerlei ingenieursactiviteiten. Veel weetjes, weinig nadenken. Vroeger al waren die ‘professionals’ de gelovigen in ‘social engineering’, ze zijn dit nu alleen in grotere getale.

Het grote verschil tussen beiden is, dat Pechtold van het parlement een wat omvangrijker debating club maakt, terwijl Wilders het geheel in een bar omtovert waarin hij, vanaf zijn kruk, benevelde praat mag uitslaan. De laatste is belachelijk in de ogen van de eerste en vice versa. Een vicieuze cirkel die, vrees ik, moeilijk open valt te breken.

Sierksma

Advertisements

Author: rjsiersk

contact: rjsiersk@xs4all.nl Sierksma was born in Friesland, a 'county' in the northern part of the Netherlands with its own language which he does not speak and with an obstinate population to which he both belongs and does not belong. A retired Professor of Social Philosophy and Aesthetics, as a Harkness fellow he taught at Rutgers and Berkeley Universities in the USA, and at GUAmsterdam and TUDelft in the Netherlands. In 1991 he was awarded his PhD from Leiden University on the subject of 'Surveillance and Task: Labour Discipline between Utilitarianism and Pragmatism'. His books include Minima Memoria (1993), Lost View (2002 with Jan van Geest), and Litter Scent (2013). He has published poems and articles in Te Elfder Ure, Nynade, Oasis and the Architectural Annual. Half the year he lives in Haarlem, the other half he spends in la France Profonde, living ‘in his own words’ as the house out there was bought with the winnings from his essay Eternal Sin, written for the ECI Essay Prize (1993). In this blog, Sierksma's Sequences, written in English, he is peeping round his own and other people’s perspectives. Not easily satisfied with answers nor with questions, he turns his wry wit to a number of philosophical and historical issues. His aim in writing: to make parts of the world light up in his perspective - not my will, thine! Not being a thief, he has no cook, one wife, some children, one lover and three cats.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s